Tag Archives: stellenbosch

Growing food in the suburbs: OZCF, 18 months on

My dear Lauren – I promised that if you write, I’ll write. I’ve decided not to be too deep about this, otherwise I’ll never get anything written. So while you’re gallavanting about in the coffee plantations of Burundi, here are my thoughts about the things that people in Cape Town are growing.

Ryan and I finally had the chance to go visit Oranjezicht City Farm again today. We were there on Heritage Day in 2012 when they launched the farm. There was nothing growing there, they just had a nice fresh goods market, and happy European student volunteers selling t-shirts and showing you the layout plans for the garden. Did I mention that I had gotten all the details about the market day from their website, which was already set up.

The guys are doing something great there. I have always been intimdated at the sheer organisational feat that that garden has been from the beginning – it had a logo and a plan and “history of the farm” and the aforementioned happy European student volunteers before they had even planted something. Their message was clear, their marketing was thorough, their market day launch was a huge success. It’s clear that a lot of the people involved in the garden are involved in business and there was some good business leadership that went into this thing from the start.

At Ariston things are a bit more chilled than that. What that means is that among other things we don’t have running water, and very few people know about us. Also our markets have never worked very well because we simply didn’t have the manpower and capital to set up a big thing – so there were no toilets, no large shaded areas, and not a lot of stalls or customers. And did I mention, no running water. In a way, we at Ariston don’t get to spread the joy around as much as the OZCF guys do. On the other hand, I find it very special having my own little plot in a largely unknown city farm. I get to listen to the school kids walking along Imam Haron road from Livingstone High School to the train station, shouting and laughing, mostly oblivious to me pottering about in the ramshackle garden not 20 meters from them. I get to sit on the mound next to the water hole and look at the gorgeous mountain and just drink in the solitude. God meets me there. OZCF is making excellent use of their farmland, and spaces are far more neatly delineated. At Ariston, both the plants and I get to ramble about.

There’s a third little farm that I have to compare here. That’s Namaste Organic farm, or what I generally just refer to as Eric’s farm. Eric Swarts, my “farmer friend” in Stellenbosch, grows organic vegetables and for about 6 months, I participated with Lauren and some others in something we called iGrow, which was basically Eric making allotments available on his plot. That was another meeting place between suburban folk and organic food, albeit slightly out of town. It was an immensely special time. I am always surprised when I realise how short lived it was because it had a tremendous impact on me. We could go to our allotments whenever we liked, and on Saturday mornings, Eric would be there for an hour or two. We could ask him for advice, and he was happy to share. One day, Ryan and I helped him sow seeds in seed trays, using his own worm compost. Methodically scraping the compost, watering just enough, placing one seed in each hole, tapping the tray so that the moist soil settles, then another layer of compost and water. I still grow mine exactly the way I learned from Eric that day. I will never forget early evenings, alone on my plot, sitting on the soil, dead tired and eating a carrot (which does absolutely nothing to still a ravenous post-gardening hunger by the way). The farm is behind Spier, so there are mountains all around you. Little birds would fly past, chattering and catching insects in the dusk. Other times I would take a friend and we’d share the rush of the workout and the expectation of the things that would grow. And we’d go down to the organic market down the road for breakfast and coffee. At Eric’s farm there was a real sense of community. And the lightness of the fields. There was also an awareness of history – Eric as a black farmer, raised in the Boland, taking on labourers from Khayelitsa, how different a picture from his forefathers and my forefathers, and how will things be for the children of his labourers?

The OZCF reminded me that I’m not big into neat rows of anything. It looks so pretty, their symmetrical diamond shaped layout, and I think just like the whole vibe with the market and the banners, the neat way the garden is laid out is pleasing to people who live in Oranjezicht, who like things to be ordered and professional and well done. Surely the veggies grow happily. But in the words of Pink, pretty just ain’t me. I was reminded of how Jane Griffiths describes her (lack of) planting strategy: Jane’s jungle style. Sure, there’s a place for planning, and it’s nice to put the companion plants together, and the whole permaculture thing with the frequently used crops closer to the back door etc. But hey, if a pumpkin seed from your compost accidentally sprouts among the beans, let it. It’s chosen its place in the jungle, let’s see what happens. (I’m paraphrasing, Jane, hope you don’t mind!)

It’s been a tough summer at Ariston, trying to keep things alive without running water. I performed an emergency evacuation of the strawberry plants; they’re now recuperating each in a separate pot here at my little home where I can water them more easily. Most of them seem likely to live; one is a bit touch and go. Esther, my fellow farmer at Ariston, and I decided to be strategic and just focus our watering efforts on three of the six veggie beds. The green and red peppers are actually making it. I have some faith for the potatoes too. The spinach, well, they suffer on like spinach is willing to do, for better or for worse. The tomatoes have been unreasonable, I must say, and I’m ready to uproot them. There was a lone spring onion left over from happier days; I tasted it and in its wrung out bitter oniony taste its story of hardship was almost audible. I killed that one then, euthanised rather. All the plants are under heaps of straw mulch. We recently had some imifino accidentally sprout and, following Jane’s jungle style, we’re letting them share the soil and the water with the guys we actually planted. But that’s a story for another day.


stellenbosch brand


my tekkies omhels minder strak as jy.


ek onthou jou soos vonke:

jou lippe soos dofrooi rook

jou kuite sterk soos myne brandend

stamp stamp teen die verwarde aarde.


die sirkel voltooi haar te skielik.

ek snak; jou soene smeul op my tong.



Dis aansoekseisoen. Ek het pas vir die Mandela-Rhodesbeurs en die Leef-en-Leerprogram aansoek gedoen en dit het my gedwing om bietjie te soul search.

Dis maar vrek moeilik om te besluit wat om te se en wat om uit te los. Op die ou end kan ek maar net hoop dat ek myself weergee en dat hulle ‘n ingeligte besluit vir of teen my maak. As ‘n aansoek akkurate weerspieeling van myself is, en my nie ‘n plek in die Beurs of die huise kry nie, moet ek my daarby berus. Maar wat as ek net ‘n slegte opstel skryf? Wat as ek nie dit beklemtoon waarvoor hulle kyk nie, al is dit deel van my?

Hier is die essay wat ek vir Leef en Leer geskryf het.

Almal ken die storie van die man wat op die strand geloop het en sover hy loop, uitgespoelde seesterretjies teruggegooi het in die water in. Toe iemand hom daarop let dat hy tog nooit al die duisende seesterre kan red nie, het hy geantwoord: “Maar vir hierdie een het ek ‘n verskil gemaak.”

Ek stem saam dat ‘n mens soms vir ‘n individu iets onsaglik waardevol kan doen, en dat dit dalk op sigself die moeite werd is. Maar ek wil graag die metafoor van die seesterretjies ‘n bietjie aanpas. Ek hoop ons kan aanhou worstel met hoe om die branders te keer – die branders van armoede, verdrukking en geweld, wat duisende mense soos seesterre uitspoel. Ons verken in die regering, in gemeenskapsprojekte, in ons studies, die sandpaadjies na daardie oplossings. Maar sover soos ons stap, gooi ons individuele seesterre terug. Ek glo dus die wêreld moet beide op sisteemvlak en op interpersoonlike vlak verander… en ek hoop ek kan ‘n bietjie van albei doen.

Ek is ‘n politieke wetenskapstudent met ‘n passie vir Suid-Afrika en Afrika. Ek glo nie eintlik in vyfjaarplanne nie – die lewe verander te vinnig en te veel en ek hou daarvan so. Net op een ding kan ek reken: ek as mens sal aanhou groei en daarom sal ek or 5 jaar meer ingelig en betrokke in die problematiek van my land sal wees as ooit. Of ek binne of buite die land sal wees waarvoor ek so lief is, weet ek nog nie! Ek hoop eintlik ek sal ten minste ‘n bietjie internasionale ervaring opgedoen hê teen daardie tyd. Dalk is ek oor vyf jaar besig om my Frankofone Afrika-droom te verwesenlik.

Ek weet wel waar ek myself volgende jaar sien. As die studentekorps vir my stem, wil ek graag die SR-lid vir Gemeenskapsinteraksie wees, soos julle dalk kan aflei van my CV. En verder wil besig wees om my Meestersgraad in Politieke Wetenskap te verwerf met ‘n tema wat kan bydra tot die verbetering van mense se lewenskwaliteit of –kanse.

Ek glo die beste soort groei is die “yster slyp yster” soort. Dit is deur die mense met wie ek in verhoudings staan wat ek die heel meeste leer, mits ek bereid is om myself voortdurend te laat uitdaag. Dis nie altyd gemaklik nie, maar ek het by my ma geleer dat dit tot almal se nadeel is as ek aanstoot neem (en dat mense in elk geval gewoonlik foutiewelik glo dat iemand hulle aspris probeer uitlok).

Dit is die unieke geleentheid wat die Leef en Leerhuise bied om my verder in verhouding met verskillende mense te laat groei, wat my so daartoe aantrek. Party mense daag my regtig, eerlik, meer uit as wat vir my gemaklik is, en ek het ‘n rukkie gewik en geweeg voordat ek hierdie aansoek ingee. Maar ek glo tog dat dit is waar ek moet wees.

Anders kyk ons dalk net die sandpaadjie na ‘n oplossing of twee mis.

nog nurture

Dit het pas begin reen op Stellenbosch. blog2

Om my storie te vervolg. Toe ek terugkom van vakansie, het die wortels en uie ontkiem! Ek was lanklaas so… nee okay, ek raak opgewonde oor baie goed, so I guess ek was redelik onlangs so opgewonde. Maar ek was baie opgewonde hieroor. Het jy geweet mens kan uiesprietjies net so eet? Trek hom uit die grond en gooi hom oor jou slaai…

My ma het my nou die Maandag, toe dit ‘n vakansiedag was, gehelp om NOG plante uit die tuin by die huis te grawe en hulle hier te kom plant. Daar is dekades laas iets geplant by Banhoek 149, toe hier nog ‘n gesin gewoon het en ‘n kniehoogte baksteenmuurtjie om ‘n huis nog sin gemaak het. Die universiteit het regtig ‘n patetiese werk gedoen sedertdien om ons tuin te onderhou.

So ek en Mamma Nelleke het die grond probeer losspit en dit was een van die laaste bitter warm dae… en toe kom daar ‘n man verby en smeek ons vir werk. Regtig, smeek. En ons se ons is jammer, ons het regtig net hierdie een gat om te grawe, ons kan hom nie besighou met werk nie… en hy smeek weer… en ons se ons is jammer. En toe stap hy maar aan. En toe hy so 20m af in die straat is, toe besluit ek ag man, al spit hy een gat en ek gee hom nog ‘n klein werkie iewers anders, waaraan ek nog sal dink, dan kan hy darem R15 maak… hy was so desperaat. En toe roep ek hom terug… en op die ou end het ons maklik 2 ure se werk vir hom uitgedink en daar’s nou baie meer grond losgemaak rondom die huis as wat ek en my ma ooit sou.

Aarbeie, kruisement, rocket, basil, seldery, origanum, tamaties… dit lyk regtig of jy veronderstel is om Vrouens te Bemagtig met daai tuin, het een van my vriende geskerts. Hy’s so mooi reghoekig en in die middel van nerens ook nog. En in die voortuin: laventel. Ek vind my van tyd tot tyd aangetrokke tot die beddinkies; ek wil net iets gaan DOEN daar. Maar dis Sondae se voorreg. Ek probeer Sondae daarvoor tydmaak en die res van die tyd mag ek glad nie.

“Nurture,” het Anmaree gese toe ek haar dit alles vertel. “Jy hanteer hierdie tyd deur vir ander goed te sorg, ander goed te nurture, en dis baie goed.”

Ek begin ook vir die eerste keer opgewonde raak daaroor om kinders in my space te he. Om kinders te kan verwelkom, te kan versorg. En ek begin dink liefde is altyd ‘n klein bietjie buite jou beheer, want die mense wat jy liefhet is hulle eie mense. So liefde is ‘n bietjie oorgawe… en ware vreugde dus ook. En ek sien vir die eerste keer uit daarna om ‘n groot deel van my toekoms, my lewe, op te gee vir iemand.

Hierdie week het dit begin reen, en die lug was eergistermiddag so ‘n ongelooflike kleur dat ek dit moes afneem. So hier’s ‘n vinnige kiekie van die eerste stuk tuin wat ek en Christo gemaak het, met die wortels en uie wat begin uitkom.


‘n meta t-opsie blog.

Jippie! Ek woon in ‘n nuwe huis! En ek het ‘n kat! Soos jy dalk mag weet -… of nie. Ek bedoel. Um… okay ek sien die ding so.

My nuwe kombuis. Ons het te veel perskes present gekry en ek het gistraand bietjie verspot geraak net voor slaaptyd.

My nuwe kombuis. Ons het te veel perskes present gekry en ek het gistraand bietjie verspot geraak net voor slaaptyd.

Daar’s soort van twee soorte blog lesers (“nee, drie,” se die spreuke digter in my kop). Daar’s mense wat my blog lees want hulle ken my. Omoes – here’s to you. Bernard – my blog se foto’s het nou al geleer hulle kan anyway nie wen teen joune nie en is nou al heel rustig met jou. Dorette – hou op tyd mors by die werk! Pieka – glad you popped in. Mamma.

Dan is daar mense in die klein Afrikaanse blog gemeenskappie hier op WordPress – verenig deur die feit dat ons vir WordPress gese het ons blog in Afrikaans en nou laat hy ons weet as daar ander blogs in Afrikaans gepubliseer word. Hierdie mense is vreeslik wispelturig en ek’s maar net dankbaar as WordPress my soms per ongeluk op die “top posts” vir die dag sit en my blog hits skielik die hoogte inskiet. Hiehie… maar ek sal love om hierdie mense se guns, en aanhanger-skap, te wen. Ek sien op hulle blogs hoe hulle mekaar leer ken en oor en weer comments begin gooi en sommige regtig ‘n pad saam begin stap. En ek dig hulle lingo. Woernaal? Hoe cool is dit! Of is dit nou bietjie AS van Straten van my?

Die derde een – ja, spreuke digter, jy’s reg – is die random search mense. Mense tik in op Google “Melktert kommissie se akkoorde” of “Clifton pictures” of “piel” en hulle kom by my blog uit. (Die “piel” search, wat al meer as een keer voorgekom het, het ek nou regtig nie anticipate toe ek die woordjie genoem het in hierdie blog nie. Hoe moes ‘n onskuldige meisie soos ek dit nou gesien kom het?).

In any case. As those in Category 1 would know – and no-one in the other categories could possibly – I’ve just moved out of my beloved Huis ten Bosch and into a university house on the other side of Stellenbosch campus.

Maar nou’s ek eintlik lus om te blog oor my lesers. Soos – hoekom sal mens blog in Afrikaans as jy weet jy’t regtig ‘n pebble in die Eersterivier se kans dat enigiemand behalwe die Klein Afrikaanse WordPress Gemeenskappie ooit sal begin om jou blog te volg? Wil mens dit nie ten minste moontlik maak vir internasionale lesers om jou blog te volg nie? Want hoeveel waardevolle terugvoer en invloed en allerhande dinge verloor jy dan nie? Ek het al hieroor gedink en my blogs probeer T-opsie. (Ja, dis ‘n werkwoord. Ek het so besluit.) Dis uitmekaar geskeur deur die media, maar ek dink nogsteeds die T-opsie is die beste, mees pragmatiese antwoord op ‘n moeilike vraag.

Maar soveel soos ek as huiskomiteelid met genot verbaal ge-T-opsie het (okay nou ruk hierdie werkwoord ding handuit) so min kry ek dit in blogs reg. Dis seker ‘n goeie ding. As ek in een taal begin, wil ek in hom klaarmaak. En as ek eers Afrikaans begin het, ontwikkel die blog ‘n ritme wat ek nie wil breek nie.

In addition to this, most of my current readers are almost certainly Afrikaans and my effort would be of no value to them as they switch unchallenged but unenriched to their other mother tongue. But any English reader that may have stumbled across my blog this once, when she encounters an Afrikaans paragraph, would probably stop reading. (As I would if I only understood half a blog).

Soos dit vir my lyk, is daar dus net twee opsies buiten die T-opsie. Skryf alles in Engels, soos etlike van my vriende alreeds besluit het. Of skryf alles in Afrikaans behalwe wanneer ek nie lus is nie.

(Terloops, as jy nie die woord “meta” ken nie, of nie in die konteks waarin ek hom graag soms gebruik nie, doen jouself ‘n guns en leer hom. Dis een van daai begrippe wat jy ken maar jy’t nooit ‘n woord gehad om dit te beskryf nie. O, en dit klink slim.)